Devrim Tamamlandı, Eleştiri Yasaklandı!

Devrim Tamamlandı, Eleştiri Yasaklandı!

 

Hiçbir lider eleştirilemez değildir. Her lider, yapamadıklarıyla zaten eleştiri konusudur.

10 Kasım günü bu ülkenin kurucu babası öldü. Her ülkenin kurucu babaları vardır. Umarım bir gün kurucu anaların olduğu bir ülkede yaşarız ki bu sayede "baba" demekten kurtulurum!

10 Kasım günü bu ülkenin kurucu babası öldü. Elbette bir kesim tarafından yası tutulacak ya da onun bıraktığı miras üzerine neler ekledikleri konuşulacaktır. Her ölüm yeni bir başlangıçtır...

Beğenelim ya da beğenmeyelim, bu ülke kuruldu ve bugün de yaşamaktadır.

Yaşadığımız sorunların temelinde kuruluş süreci ve o süreçte tercih edilen yollar vardır.

Her ülkede devrim yapan kim olursa olsun, başlangıçta ilerici olması, onun hep ilerici konumda kalacağı anlamına gelmez. Kısa sürede muhafazakârlaşır; çünkü gerçekleştirdiğini geriye dönüşten korumak ve var olanı muhafaza etmek dürtüsüyle hareket eder. Hangi devrim olursa olsun, ilerici yönü kısa sürede muhafazakârlaşır. Bu muhafazakâr tutum ise zamanla gericileşir.

Mustafa Kemal, devrimi diye anılan uygulamaları korumak için İstiklal Mahkemelerini ortaya çıkarmış ve bugün dahi bu mahkemeler isim değiştirerek varlığını korumuştur. Her dönemin özel yetkili, dokunulmaz savcıları olmuştur...

Mustafa Kemal devrimi hâlâ korunmaya muhtaç ki kurumlar dağılmamış, ihtiyaca uygun isimler verilerek yeniden oluşturulmuştur...

Bugün ülkemizde hâlâ tartışılmaz hukuk kuralları mevcuttur. Tartışılmaz, eleştirilmez, değiştirilmesi dahi düşünülmez olan şeylerin hepsi din kavramı içinde vardır. Bir anlamda devlet, din kurumu gibi yeniden tanımlanmış ve kutsallık verilmiştir...

Bugün ülkemizde devlet kutsaldır...

Cumhuriyet, vatandaşlık hukukunda eşitlik iddiasıyla ortak bir Türk kimliği oluştururken, farklı etnik kimliklerin kamusal alanda tanınmasını büyük ölçüde sınırlamıştır. Sonuçta Mustafa Kemal devrimi, ulus yaratma ve ulus devleti içinde sınıfsız, homojen bir vatandaşlık üzerine kurulmuştur...

Kısaca, imparatorluktan alınmış olan ve son İttihat ve Terakki Partisi ile gerçekleştirilen Osmanlı devletinin olmazsa olmaz vatandaşları eritilmiş ve Lozan Antlaşması ile onlara "azınlık" ismi verilerek Türk devleti kurulmuştur. Azınlıklar dışında yer alanların hepsi Türktür! Ülkemiz yasaları içinde Süryaniler, Kürtler, Lazlar, Arnavutlar, Çerkesler... Aslında hepsi Türktür. Ancak elbette yasalardaki eşitlik, pratikteki uygulamalarla aynı değildir.

Örneğin, Türk nüfusu içinde azınlıkların sayısı Türklerle orantılı olmak zorundadır. Çerkesler, bu rakamı henüz kuruluş sürecinde olmalarına rağmen aştıkları için sürgün edilmiştir. Bu sayede oradaki Türk nüfusu korunur kılınmıştır. Ya da başka bir deyişle, onların (Çerkeslerin) aidiyet duygularını sıcak tutarak ayaklanmaları engellenmiştir... Çerkes Ethem olayı ile bağlantılıdır.

Sonuçta, Türk devleti içinde yaşayan her vatandaş Türktür; azınlıklar hariç!

İnanç açısından olaya bakarsak, kurulan devlet seküler Batı yaşamını tercih etmiştir. Osmanlı Devleti varken başlayan kadın mücadelesi ve sol çizgide gelişen, Avrupa'daki yaşama benzer bir hayatı savunanların oluşturduğu ilerici olarak kabul edilen seküler yaşam biçimi, yeni kurulan devletin de temelini ve tercihini ortaya koymuştur. Kısaca, yeni devlet yoktan var etmemiş, var olanları geliştirmiş ve bir devlet politikası hâline getirmiştir.

Bu bağlamda Alevilik, Osmanlı Devleti'nde de yok sayılmıştır. Aleviliğin yerine şehirli yaşamı ve yeniçeriler içinde Bektaşiliği ikame etmeye çalışan anlayış, yüzyıllardır Alevilerin üzerine kurulan baskıyı değiştirmemiştir. Osmanlı Devleti hilafet kavramını kullandığı için doğal olarak hilafet anlayışı içinde diğer mezhep ve dinlere karşı hoşgörüsünün sınırları vardır. Alevileri, doğu komşularımızdaki Şii inancıyla yakınlıklarından dolayı düşmana yardım eden potansiyel düşman olarak görmüş ve Selçuklu Devleti'nden aldığı anlayışı devam ettirmiştir. Aleviler, onlar için devletin birliğini bozacak potansiyel bir tehdittir...

Bu anlayış, hilafetin kaldırılması sonrasında oluşturulan Diyanet İşleri Başkanlığı ile devam etmiş ve Alevilerin inancı yok sayılmıştır. Kısaca, yeni devletin ötekileştirdiği, görmezden geldiği inançsal kesim Alevilerdir.

Türk devleti, her ne kadar 27 Mayıs darbesine kadar kendisini ırk üzerinden tanımlamamış olsa da ırksal bir duruşa sahiptir. Kürtleri, Aleviler gibi potansiyel düşman olarak görmüş ve devletini buna göre konumlandırmıştır. Türk devletinin kuruluşundan Atatürk'ün ölümüne kadar geçen süreçte birden fazla Kürt isyanı gerçekleşmiş, bu isyanlar zor kullanılarak bastırılmış, İstiklal Mahkemelerinin kurduğu darağaçlarında Kürtler asılmış, toplama kamplarında gözaltında tutulmuşlardır.

Laiklik, devletin din karşısında tarafsız olmasıdır; dinin devlet tarafından yönetilmesi değildir.

Bize bugün sunulan laiklik, bize özgüdür. Aleviler yok sayıldığı için onların inanç özgürlüğü, Tekkeler ve Zaviyeler Kanunu gereği yasaklanmış; Alevilerin yan yana gelip inançlarını yaşamaları ise polis baskınlarıyla sonuçlanmış ve bu ibadete katılanlar cezalandırılmıştır. Kısaca, şehirlerde yaşamayan Alevilerin bulundukları köylerde dahi yan yana gelip toplanmaları izlenmiş, uzaktan yanan mum ışıkları takip edilmiştir. O mum ışıkları bir Alevi köyünde yanıyorsa "Bunlar ayin yapıyor." denilerek baskınlar düzenlenmiştir.

O meşhur nefret söylemindeki "mum söndü" ifadesi, bu polis baskınlarına karşı cemaatin mumları üflemesi üzerine ortaya çıkmıştır. Nefret söylemi bugün dahi birçok kesim içinde canlıdır ve üretilmeye devam etmektedir...

Ülkemizde Batı anlamındaki tanımı gereği laiklik hiçbir zaman olmamıştır. Sadece seküler yaşamın devamını sağlamak ve kontrol altında tutmak için izin verilen dinlerin ve mezheplerin idari merkezinin devlet mekanizması içinde yer almasını sağlayan Diyanet İşleri Başkanlığı eliyle, kaldırılan hilafet kurumu varlığını korumuştur. Bugün dahi birçok fetva bu kurum tarafından verilmeye devam etmektedir.

Elbette her devrim başlangıçta ilerici özellikler gösterir. Ancak burjuva devrimleri, ileri tarafları kadar miras aldıkları devletin kurumlarını da beraberinde taşır. Yani muhafazakâr yönlerini de arzuladıkları hedefin içinde barındırırlar. Her devrim, kısa bir süre sonra devrimi yaptığını ve tamamladığını düşündüğü an muhafazakâr bir yapıya dönüşür ve gericileşir.

Çok partili yaşama geçişimiz, bir anlamda devrimin tamamlandığının ilanıdır. CHP içinden çıkan Demokrat Parti'nin iktidarı, aslında devrimin hedeflerine uygun, başlangıçta ilerici bir adımdır. Kısa süre içinde CHP'nin muhalefetine karşın kendisini güç zehirlenmesi içinde bulacak ve devletin kuruluşunda görünmez olarak algılanan Kürtlerle sıcak ilişkiye girecektir. Amerikan çıkarlarına uygun olmayan Sovyetler Birliği ile yeni anlaşmalara doğru adım atması, 27 Mayıs darbesinin zeminini oluşturacaktır.

27 Mayıs darbesi, Türkiye'nin iç siyasal ve askerî dengelerinin yanı sıra Soğuk Savaş'ın uluslararası güç ilişkilerinden bağımsız değerlendirilemez. Darbenin ardından kurulan yeni rejimin NATO ve ABD ile ilişkilerini koruması, Türkiye'deki askerî vesayet düzeninin Batı ittifakıyla uyumunu sürdürdüğünü göstermektedir. Kısaca, 27 Mayıs darbesi Amerikan çıkarlarını korumak için atılmış büyük bir adımdır. Devletin bekasından daha çok Amerikan çıkarları, darbenin yönünü ve zamanını belirlemiş; 27 Mayıs darbesi Türk milleti kavramını yasal bir statüye kavuşturmuştur. Kısaca darbe, aynı zamanda ulus devletin artık oturduğunun ilanıdır. Darbe sonrası tüm mahkeme kararları Türk milleti adına verilir olmuştur...

Her devlet kendi kurucu babasını anabilir, ona saygı duyabilir. Ancak bir lideri anmak başka, onun kurduğu düzeni tartışılmaz kabul etmek başkadır. Bir devrimin tarihsel önemini teslim etmek, onun bütün uygulamalarını ve mirasını kutsallaştırmayı gerektirmez. Çünkü hiçbir devrim, insanlığın ilerleme arayışının son noktası değildir.

Çürümenin Kurumsallaşması ve Fonlanması

Çürümenin Kurumsallaşması ve Fonlanması

 

İktidar kirli ise, muhalefet de en az onun kadar kirlidir...

Şimdi bu yargıya nereden kapıldığımı kendime sormaya başladım.

Ülkemizde en uzun süre iktidarda kalan bir lider söz konusu. Diyorlar ki güç zehirlenmesine kapılmış. Ama hâlâ ayakta ve yürüyor! Demek ki zehirlenme olsa ya ilk yardıma gidecek ya da morga... Ama her ikisine de gitmeyen birilerine göre biz bir güç zehirlenmesi yaşıyoruz!

İktidar, birçok krizi muhalefetin sayesinde yağdan kıl çeker gibi atlattı. Çok zorlanması gereken yerlerde beka girdi, ülkenin çıkarları girdi, tehditler, gözaltılar, kayyumlar girdi ve o kriz eşiği bir şekilde aşıldı. Ancak sistem sürekli kriz ürettiği için her yeni kriz, muhalefetin onayıyla, dolaylı ya da doğrudan desteğiyle atlatıldı. İktidar hiç değişmediği gibi krizlerin içerikleri değişse de biz bir türlü krizden çıkamadık.

En sonunda fon krizine geldik. Çünkü ötelenen, halının altına süpürülen, boğazın sularına bırakılan krizler bir yerde toplanacak ve patlayacaktır. Ülkemizde çöp patlar ama krizlerden dolayı toplumsal patlama asla olmaz. Gezi bunun istisnasıdır ve bir daha benzerinin oluşmayacağını düşünenlerdenim.

Sonuçta Gezi Direnişi'nden elimizde kalan tek slogan, "Bu daha başlangıç, mücadeleye devam!" oldu. Hatta her iş cinayetinden sonra birkaç siyasi grup bu sloganı çok sevmiş olmalı ki atmaya devam ediyor. Sonuçta her yıl geleneksel buluşmalarda bir araya geliyor ve hep bir ağızdan slogan atıyoruz. Ancak başlangıçtan gelişmeye bir türlü geçemiyoruz.

İktidar ise sonucunu, yıllardır cezaevinde haksız yere tuttuğu rehineler üzerinden ilan etmiş durumda. Rehine diyorum; çünkü bizde yerel hukukun üzerinde uluslararası hukuk olmasına rağmen uluslararası mahkemelerin aldığı kararlar uygulanmadığında mahkûm rehineye dönüşüyor! Bir gün hukuk hatırlanırsa mahkûmların aslında hükümlü olmadıkları anlaşılacak, kendilerinden özür dilenecek ve tazminatlar ödenecek. Gelen iktidar düşünsün tazminatları!

Kısacası yaratılan krizlerin bir bölümü, eğer bir gün doğal nedenlerle lider değişirse, gelen iktidara bırakılmış durumda.

İktidar ilk defa fon krizinde kendi içinden birilerini tanrılara kurban sundu. Her sunulan kurban sunaklarda yerini aldı. Mahkemeye çıkmayan ve mallarına el konulanların varlıklarından elde edilenler, fon krizinin gerektirdiği maddi kaynak için bir ölçüde kaynak yaratmış oldu. Gerçi bu miktar açığın çok küçük bir bölümünü karşılıyor ama enflasyon o açığı kısa sürede kapatacaktır! Bugün çok olan rakamlar yarın çok cüzi olacaktır. Rakamlar yalan söyler ama bazen de gerçekleri fısıldar.

İktidar kriz içinde olur da muhalefet olmaz mı? Sonuçta muhalefetin krizi hep iktidarın işine gelir. Muhalefet birliği yerine parçalı muhalefet tercih edildiği ve hiçbir zaman gerekli sayıya ulaşılamadığı için iktidar hep iktidar kalır. Muhalefettekiler de bir gün birlik hayalinin kendi çatıları altında gerçekleşeceğini düşünür durur.

Ortalık krizden dolayı siyasi sınırların belirsizleştiği bir yere dönüşünce, iktidarın bu alışkanlığından faydalananlar da olacaktır. Her küçük ya da büyük cemaat, kendi iç işlerinde yaşadığı krizleri iktidara bakarak, ondan ders alarak çözmeye çalışıyor. Sonuçta ortada bir başarı öyküsü var!

Ülkemizin tarihinde her muhalefet, kendisine verilen rolleri inanarak ya da inanmayarak oynamıştır.

Ülkemizin kuruluşundan bugüne kadar düşman ve öteki ilan edilenler her zaman muhalefetin etrafında yer almıştır. İktidar onlara ancak özel izinler eşliğinde ve dar alanlarda verilmiştir. Boylarını aşan bir durum olduğunda, o aşan boyların ayakları kırılır!

Kürtler, Aleviler, azınlıklar ve yeni Osmanlıcılık hayali görenler... Kısacası iktidarın koltuğunda gözü olanların hepsi muhalefet olarak görülmüş ve nefret söylemlerine maruz bırakılmıştır.

Yeni Osmanlıcılık rüyasını görenler, 12 Eylül ile kendilerine verilen meşruiyet alanı üzerinden iktidar yoluna çıkmış ve ülke tarihinin en uzun süre iktidarda kalan liderini yaratmıştır. Kısacası muhalefet içinde yer alan biri çıkmış ve devletin belirlediği sınırlar içinde kendisine ait bir yaşam alanı oluşturmuştur.

O alanı yaratan ise Kemalist düşüncede olduğunu iddia eden, sözde laiklik yanlısı, gerçekte ise seküler yaşamı benimsemiş kesimler eliyle iktidar koltuğuna taşınmış ve orada uzun süre kalmasını sağlayacak politikaları benimsemiştir. Üstlerine yönelik birçok operasyon yapılmasına rağmen mağduriyet edebiyatı içinde her zaman kurucu olduklarını söylemişlerdir.

Kurucular, yeni kurulan ve küreselleşme yolunda ilerleyen ılımlı İslam modelinin kurucularıyla kendilerini hep eşit görmüşlerdir. Ancak pratik, bu eşitliğin sözde olduğunu göstermektedir.

Kürtler ve Aleviler muhalefetteki yerlerini korumaktadır.

Sol, ortadan silindiği için onu ciddiye alanlar yalnızca polis operasyonuna ihtiyaç duyulduğunda savcılardır. Her zaman bir fail bulunması gereklidir. Solcular, en iyi failler listesinde en başta yer alır ama genellikle fail olarak gösterildikleri olaylarla hiçbir ilgileri yoktur. Polis dosyası kapansın diye suç onlara atılır ve suçsuzluklarını ispat etmeleri beklenir.

İktidar, Kürtleri bir şekilde elinde tutmasını biliyor. Çünkü onların aradığı tek muhatap iktidar ve onun lideridir. O isterse onlara hak verecektir; bedeli ağır olmasına rağmen... Kürtler, "Hiç yoktan iyidir," demektedir ve göreceli bir özgürlük alanı oluşmuştur.

Aleviler ise artık düşman kategorisinden çıkarılmış, ülkenin temeli olarak tanımlanan Türk kimliğinin içine alınmıştır. Bugün ülke sathında ve dünyada örgütlenmiş bütün cemevleri, Türk Alevi geleneğini merkezine almış ve buna göre örgütlenerek cemler düzenlemektedir.

Sonuçta devletin temelinde artık Aleviler de vardır. Kürtlerle Aleviler arasına bir duvar örülüyor. Çünkü Kürt Aleviler arasında da kendilerinin aslında Türk olduğunu iddia edenler var ve cemlerini Bektaşiler gibi Türkçe yapıyorlar.

Aleviler kurumsallaşmıştır.

Kurumsallaşan her yapının içine para meselesi girer. Paranın olduğu yerde, bugün iktidarın yaşadığı fon sorunu gibi krizler de vardır. Sonuçta her aidat, kendisine ait bir ekonomi çarkı oluşturur.

Liderler ve etraflarında yer alanlar, oluşan bu ekonomiden kendi lehlerine uygulamalar geliştirir. Sonuçta emek harcamadan birden zengin olan siyasetçiler ortaya çıkar. Kurumsal yapılarda emeğiyle geçinenler ve onların üzerinden geçinenler her zaman var olmuştur.

Her kurum içinde projeler yapılır.

Her proje için ayrılan paradan tırtıklamalar yapılması olağan hâle gelir. Projeye para veren bunun farkındadır ama görmezden gelir. Çünkü proje üretimi aslında o kurumu kendisine bağlar. Yeni projeler alabilmek için artık hedeften çıkmış bir soygun düzeni kurulur.

Kısacası etik olanın yerini, tırtıklamayı ve bunu ahlaki açıdan sorun olmaktan çıkarmayı normalleştiren bir anlayış alır.

Toplumda ahlakı, yani etiği ortadan kaldırırsan çürüme kaçınılmazdır. Bazı çürümeler uzun sürer, bazılarında ise çürüme eline yüzüne bulaşır ve hızla ilerler.

Aleviler içindeki çürüme çok hızlı oldu.

Madımak belgesel projesinin bütçesi ne kadar saydam? Hesap verilebilirlik söz konusu mu?

"Asrın felaketi" olarak tanımlanan deprem sonrasında toplanan paraların durumu, Madımak projesi kadar saydam mıdır?

Alevi dersleri adı altında yürütülen çalışmaların, Alevi Ansiklopedisi gibi tartışmalı işlerin etrafında dönen paralar konusunda saydam bir bütçe oluşturulmuş mudur?

Kime göre, nasıl yazıldığı net olmayan; tamamıyla hurafeler üzerinden, kendisine göre bir Alevi tanımı yapılan uygulamalarla Alevilik biçimlendirilmiş ve Türk Aleviliği gerçekten bütün Alevileri temsil ediyormuş gibi bir algı oluşturulmuştur.

Her proje para demektir.

Her projede tırtıklanma olağandır.

İktidar, kendisine benzeyen muhalefetler yarattığı için eli hep güçlüdür. Sonuçta eli temiz olan yoktur...

Asrın Felaketinden Asrın Cukkasına!

Asrın Felaketinden Asrın Cukkasına!

Alevilerin içinde birdenbire bir fırtına kopmuş, ki hiç sormayın!

Alevi deyince homojen bir yapı olduğunu filan düşünmeyin. Her Alevi örgütü, Alevilerin gerçek temsilcisi ve diğerlerinin abisi olduğunu kabul ediyor. Tüm Alevi etkinliklerinde konuşmak, görünmek onlar için çok önemli. Çünkü çok görünürsen çok şeyi saklarsın!

Hani bir zamanlar “asrın felaketi” adı verilen bir deprem olmuştu… Alevilerin de yoğun olarak yaşadığı yerler yerle bir oldu. Müteahhitlerin hırsızlıklarını ortaya çıkaran bu deprem, aslında asrın hırsızlığının da gün yüzüne çıkmasına sebep oldu. Deprem, sadece o binaları inşa edenleri değil, o kaçak ve uyduruk binalara izin verenleri de teşhir etmişti.

Ama en ilginci daha sonra ortaya çıkacaktı. Asrın felaketinin ardından oluşan yardım atmosferinde, yardım etmek isteyenlerin paralarına ve mallarına el koyanlar, karaborsada satış yapanlar, yardım diye toplanan paraları nakde çevirip kumar salonlarında tüketenler olduğuna şahitlik ettik. Hepsi gözümüzün önünde yaşandı ama biz her seferinde şaşırdık!

Neyse, bu şaşırma olayı bu kez Alevi örgütlerinin içinde de yaşanmaya başladı. Öyle iddialar var ki o iddialar doğruysa felaket!

İddiaya göre meğer Avrupa'da deprem için toplanan paraları birileri cukkalamış! Elbette sorular da arka arkaya gelmeye başladı: Onlar da mı kumar salonlarında tükettiler, yoksa kişisel yatırımlarına mı aktardılar? Yandaş müteahhitlere para kaptırıp konteyner kentlerde bir konteyner mi aldılar? Yeniden inşa edilen yerlerde binalar eskisini aratacak kadar çürük yapılırken arada oluşan parayı ceplerine mi attılar?

Elbette bu cebe atma işleri tek başına olmaz; bunlar organize işlerdir. Suçlular suçluları kollar, bu suçu teşhir etmek isteyenlere karşı nefret söylemi geliştirir, fırsatını bulduklarında da tekmeyi atarlar.

Şimdi öyle garip bir süreç yaşanıyor ki… Durduk yere bir duyuru yayımlandı. “Hayırdır, neden bugün, bu zamanda yayımlandı?” diye sormadan edemedim… Sözde “onursal başkanlık” makamı kaldırılmış. Peki, bu onursal makamın hukuki bir karşılığı mı vardı da kaldırıldı?

Neyse, o onların işi. Ben dedikoduları severim! Bakalım parayı cukkalayanlar kimlerle ortak olmuş, o paralar nereye gitmiş?

Hangi kumarhanede tüketilmiş?

Gerçekten yandaşlar, candaşlar için mi kullanılmış?

Yoksa ileride milletvekilliği için para gerekli diye kasada mı tutuluyor?

Bir deprem oldu, meğer ne kadar çok pislik varmış; hepsi ortaya saçıldı. En garibi de deprem sonrasında hani “can suyu” olacak, yaraya merhem olacak denilen yardımlar… Ne yaraya merhem olmuşlar ne de can suyu verebilmişler. Kabile, tarikat, cemaat ve mafyavari ilişkiler üzerinden paralar paylaşılmış.

Kim o parayı alıp cukkalamış? Teşhir edilmeli!

Hatta Aleviler, bu kişilere karşı öyle bir tavır almalı ki Aleviliğin özüne uygun bir karar vermeli. Hani Aleviler mahkemelere gitmeden, kendi içlerinde sorunlarını çözerlerdi. Bakıyorum da onursal başkanlık makamı kalkınca sorunlar çözülmüş mü?

Sorular hâlâ yerli yerinde duruyor. Ama bu makamın kaldırılması, gizli tutulan bir şeyin teşhir edilmesine vesile olmuş.

Her kötü işte bir hayır vardır!

Bakalım Aleviler, kendi içlerinde bir “temiz eller operasyonu” yapabilecek mi, yoksa güçlü olan her zaman makamını koruyup yaşananların üzerini mi örtecek?

 

Bir Zamanlar Devrim İstiyorduk, Şimdi Anıyoruz

Bir Zamanlar Devrim İstiyorduk, Şimdi Anıyoruz

“Devrimcilik, insanın insanlığa sahip çıkmasıdır.”

Bu sözü ifade eden kişinin ölüm yıldönümü yaklaşıyormuş...

Nasuhçular olarak bilinen hareketin, yeni çıkan siyasi bir derginin adı altında eriyip görünmez hâle gelmesi; ete kemiğe bürünmesi ve kitleselleşmesiyle birlikte, kısacası aslında siyasi bir hareketin doğmasıyla da ilgiliydi. Çünkü siyasi hareket, kişisel olanın ve bireyin öne çıkmasının zamanla sönümlenmesidir. Hareketin tarihine baktığımızda, her ne kadar Nasuh Mitap ismi öne çıkmış olsa da aslında o hep ikinci adam konumunda oldu ve sustu. Susmasının en büyük nedeni belki de bir numaralı yoldaşını savunmak, hareketi daha görünür ve tartışmalardan uzak kılmaktı.

12 Eylül yenilgisiyle birlikte, belki de bir daha lider konumuna gelemeyeceğini düşünerek kenara çekildi. Ancak bu kenara çekiliş tam anlamıyla bir vazgeçiş değildi. Denemeler yaptı, İzmir Çiğli'deki belediye seçimleri için çalıştı, üretti. Fakat yenilginin ağırlığını üzerinden atamadığı ve siyaset yapacak yeni bir atmosfer oluşamadığı için, sanırım, yeni bir yenilgiyle birlikte çiftlik yaşamına döndü ve ailesinden kalan mirasın içinde çiftçilik yaptı.

Onu tanıyan herkes ne kadar iyi, anlayışlı ve bilge bir insan olduğunu anlatır.

Kanser oldu ve aramızdan ayrıldı... Devrimcilerin kanser olup aramızdan ayrılmasının tesadüfi olmadığını düşünüyorum. O kadar işkence ve kötü koşullar altında yaşamanın, o zamanların insan vücudunda kalan etkisidir...

Öldüğü günün ertesi günü ve sonraki birkaç yıl boyunca mezarını ziyaret ettim. Her ziyaret öncesinde siyasi toplantılar yapılırdı. Ancak bu toplantılar, siyasi bir açılım taşımayan, anılar yumağına dönüşen buluşmalardan öteye geçemiyordu. Eski arkadaşlar birbirlerini görüyor ve geçmişlerine, öykülerine kişisel katkılar sunmaktan öte bir anlam ifade etmez olmuşlardı, en azından benim açımdan. Belki de sosyal demokrat çizgide siyaset yapanların, bana göre anlamsız sözleri nedeniyle ziyaretlere gitmeyi bıraktım. Çünkü artık onu ananlar, geçmişin üzerine gerçek anlamda eğilmek yerine bireysel hesaplaşmaların ve kavgaların içine sürüklenmişti. Yeni bir siyaset oluşturmak için birçok açıdan girişimler olmuş olmasına rağmen ne geçmişi kucaklayan ne de bugüne sahip çıkan kitleyi kucaklayan yeni bir söz üretildi. Üretilenler ise kısa sürede proje olarak yapılan etkinlikler gibi sönümlendi gitti. Geçmişin öyküsünü, romanını, sözde bilimsel çalışmaların hepsi, resmî yeni bir tarih yazıcılığından öteye geçmedi.

Siyasi hareket bireyi silerken, yenilmiş bir siyasi hareket bireyi büyütüyordu.

Geçmişte kalan hoş bir seda oldu. Yaşanması gereken bir süreci yaşadık. Kişisel olarak ben gerçekten inanmıştım. Ancak yenilgi, inandığım şeylerin aslında benim kafamda yarattığım gerçeklerden ibaret olduğu gerçeğiyle yüzleşmeme neden oldu. Oysa gerçek çok farklıymış.

Ulusal bayramlarda saf tutmayı, ulusal değerleri ve seküler yaşamı öne çıkarmayı devrimci bir hedef olarak gören anlayışın, aslında devrim hedefinden ne kadar uzakta olduğunu fark ettim. En azından merkez olarak anılan kişilerin bireysel tercihlerine baktığımda bunu hissettim. Ve uzaklaştım.

Kafamda yarattığım gerçek ile bugünün gerçekleri arasında kurduğum köprüler birer birer yıkıldı. Ancak artık mesele, zihnimde yarattığım bir gerçeklik değil; gerçekle yüzleşmekti. Aslında bizim gerçeğimiz ortadaymış. Gözlere at gözlüğü takınca, inanmış bir ruh hâliyle olunca gerçek, gerçek anlamda bize dokunmamış. Resmî tarih söylemlerini aşamayan bir biat, geçmişin anılarından kopamama, cemaat ilişkisi gibi bir arada durma ve kimliğin geçersizdir, hükümsüzdür deme cesaretinden yoksun olmamızmış...

Geçmişte ne yaşanmışsa yaşanmıştır, değiştirilemez ama yeniden üretilir... Ölen tüm devrimciler onurumuzdur. Mirasları devrimci tarihe bırakılmıştır. Onlar da inanarak, güzel günler için mücadeleye girişmiş ve en ön saflarda yer almışlardı. Siyasi hareketi yaratanlar da işte o en önde yürüyenlerdi.

Ne mutlu ki onların bir bölümünü tanıma fırsatım oldu. Anıları, onları sevenlerin yüreğinde yaşamaya devam edecek. Nasuh Mitap, çatışmalarda arkadaşlarının arkasından konuşan değil, en önde yürüyendi. O, en önde yürüyen Mahir Çayan ekolünün yaşayan, bana göre, son temsilcisiydi... Anısı olanlar sağlıklı ve uzun yaşasınlar, en azından onların anılarında olduğu gibi yaşamaya devam ediyor...

Bir siyasi hareketin yenilgisinden sonra ideallerinin yerini hafızanın almasının, aslında yeni bir geçmiş yaratmaktan başka bir işlevi olmadığını düşünüyorum.

Devrim Yapacaktık, Arada Tarih Değişti!

Devrim Yapacaktık, Arada Tarih Değişti!

12 Eylül 1980 darbesi olmuştu. İçimizde yarım kalmış öfke, hiç yaşayamadığımız sevinç kalmıştı...

O sürecin ve bugün de devam eden karanlığın en karanlık zamanlarında, içimizdeki kıvılcımı söndürmemek adına, o kıvılcım sayesinde duruşumuzu koruduğumuza kendimizi ikna etmek adına Kemalist ideolojinin işimize gelen sözlerini alıp paylaşırdım.

Zorunlu Millî Güvenlik derslerinde özellikle devrimcilik, halkçılık gibi kavramları kendi anlayışımıza göre yorumlardık. Bu yorumumuza çok sinirlenen yüzbaşı, her nedense, sessizce öfkesini içine atardı. O zamanlar derslere askerler girerdi. Sanırım bütçeden onlara para ayrılır, bu sayede darbeye karşı alt kademedekilerin rahatsızlığı ortadan kaldırılırdı.

Darbecinin sevimlisi olmaz; görev insanıdırlar. Emir-komuta zinciri altında insani olan öğelerini törpülerlerdi.

Gel zaman git zaman, karanlık dağılmadığı gibi idam sehpalarında öldürülen devrimcilerin isimleri yüreğime kan damlası gibi düşer, acım ve öfkem her öldürülen devrimciyle artardı. Ama o öfkeyi açığa çıkaracak ne ortam vardı ne de geçmişten kalan güven...

Fırsatını bulunca duvara yazı yazma alışkanlığımı devam ettirirdim ama bu sefer boyayla değil, kiremitlerle yazardım. Sonuçta nasıl olsa birisi gelip silecek, elde de boya izi kalmazdı! :)

Parklar yazı yazma alanıma dönüşünce, sivil kıyafetli, hiç tanımadığım insanların da mekânı olduğunu fark ettim. O dönemde sevgililerin parklarda flörtleşmesine karşı olan sivil vatandaşlar, flörtleşen gençlere gelir sataşırdı. Gücü yetmediğinde ahlak polisini çağırırlardı; sanki resmî ahlak polisi varmış gibi!

Ama o ahlak düşünce yapısını yansıtan dergileri poşetlerin içine sokup gazete bayilerinde sattırmışlardı. Poşetli dergilerin satıldığı bayilerde, poşetli dergilerin içeriğini hiç öğrenemedim! Sonuçta poşetli dergi almak bile dönemin ahlak kurallarına uymuyordu!

Sol düşünce biraz nefes alan dergiler çıkarmaya başlayınca, oralarda yayımlanan yazıları ve karikatürleri okur, kesip biriktirir, kendime göre yeniden kolajlar yapar ve kitap hazırlardım.

Gel zaman git zaman, ben de dergilerde yazmaya başladım. Baktım, yazıyla kendimi otosansüre edemiyorum; mizahın keskin kılıcının arkasına saklandım, karikatür çizdim.

Karikatür ya da mizah, muhalif olmak demekti. Kimin iktidarda olduğuna bakılmaksızın ona karşı dilini kullanmaktır...

Baktım, iktidar kavramı da yetersiz kaldı; güç kavramını oturttum. Güç kavramı oturunca konular, ailenin iç ilişkilerine kadar genişledi.

Evren büyüdü. Büyüyen evrende bir nokta olduğumu fark ettim. Bir noktanın evrene katkısı ne olur, bilemedim ama yazmaya ve çizmeye devam ettim.

Yazan ve çizen biri özgürleşir ama hastalığına çare bulunmaz.

Kısaca, “Sanat iyileştirir” kavramını o gün de sahiplenmedim, bugün de sahiplenmem. Çünkü Osmanlı zamanında müzikle tedavi merkezlerinin tedavi edemediği, su sesiyle tedavi eden Roma sağlık merkezlerinin de iyileştiremediği hastaların ya da katillerinin tarihi mevcuttu.

Liderlerin hepsinin sanattan haberi vardı. Sonuçta tüm siyasi liderlerin etrafında sanatçılar vardı, sanat vardı. Sanata para verip müzelerde eserler biriktiriyorlardı. Hatta darbeci general bizzat sanat icra etmeye heves etmiş, çıplak sanatçıların resimlerini çizmeye çalışmıştı...

Konu konuyu açıyor ama “Bırakalım cümle bizi nereye savuracak” diyemem. Yazı yazmak, baştan yazının sonucunu tespit etmektir.

Ben de sonucunu bildiğim yazının gelişme bölümündeyim!

Gel zaman git zaman, bir arpa boyu yol almışken yurt dışına yolum düştü...

Yurt dışında sansürsüz konuşuluyordu ama sansürsüz konuşanların da konuşmalarının içi çok boştu. Kendilerini eğitmemişler, olayların savrulmasıyla kendilerini bir yerde bulmuş mülteciler topluluğu gibiydiler...

Yurt dışında kişiler, kendilerini geçmişte ucundan da olsa dokundukları siyasi hareketlerin isimleri ve sembolleriyle tanımlıyorlardı. Ne kadar hâkim oldukları, o düşüncelere ne kadar vakıf oldukları belli oluyordu. Çünkü tercih ettikleri yaşam, ilişkileri feodal düzeyden de geri, kimliksiz, kişiliksiz ve tamamıyla anlık çıkarlar üzerine kurulmuş bir cemaat ilişkisi gibiydi...

Örgütlüydüler hepsi. Örgüt ne derse o!

Mültecilerin birincil görevi, cezaevine düşmüşlere para göndermek, yurt dışına çıkanlara mülteci dilekçesi yazmaktır!

Yaşanmamış, belki de yaşanmış olayların gölgesinde mülteci dilekçeleri, öyküleri oluşturuluyor; yeni gelenler bu öyküleri ezberleyip çıkacakları hâkim karşısında tekrar etmek, falso vermeden söz söylemek zorunda kalıyorlardı.

Her örgüt, mülteci sayısını artırarak daha fazla cezaevine para gönderebileceğini, maddi altyapıya kavuşabileceğini, derneklerin kirasını çıkarabileceğini hesaplıyordu...

Mültecilerin kalbi vatanlarında atıyordu. Girdikleri toplumla sorunları yoktu. Onlara uyum sağlamak, dil öğrenmek için gelmemişlerdi!

Mülteci, kendi kültürüne yakın işletmelerde çalışır, orada zamanını öldürür, yeni yaratılmış çevre içinde evlilikler yapılırdı. Kısaca, kapalı bir toplum içinde yeni bir ekonomik ve sosyal çevre kurulurdu.

Ülkesine gidebilecek hâle gelenler, yılda bir kez ülkelerine gider, gelirken oradan alacaklarını alıp gelirlerdi.

Zaman içinde örgütün yerini daha çok inanç, hemşehricilik, akrabalık ilişkileri belirlemeye başlamıştı.

Yurt dışında mülteci olmak demek, ya Kürt dostu, hevalî olmak ya da ona karşı konumlanmak anlamına gelmişti... Ülkede gelişen Kürt mücadelesi, ayrışmanın belirleyicisi olmuştu. Öldürülen devrimcilerin, yurtseverlerin anısı, ayrışmanın çizgisi ve sınırı olmuştu...

Birileri Türk bayrağı üzerinden geçmişteki Türkmen geleneğini öğrenmiş, birileri de Kürt olduklarını öğrenmişti.

Kürt ve Türk!

Ayrışmak için bahaneler çoktur...

Yeter ki ayrış! Ayrışmak, yeni örgütlenme modelini ortaya çıkarır...

Birlikte mücadele alanının dışında, sanki iki yol varmış gibi mülteciler arasında ayrışma yaşanırken, arada kalanın canı çıksın anlayışıyla yaklaşılıyordu.

Kapalı toplumlarda ahlaki çöküş kaçınılmazdır...

Kız kaçırmalar, arkadaşının kızıyla evlenmeler olağan hâle gelmeye başladığında, bu durum bir çürümenin göstergesi olmaya başlamıştı. Kimse çürümeden bahsetmek yerine, meseleyi “Kol kırılır, yen içinde kalır” anlayışıyla ele almaya yönelmişti...

Kemalizm işte burada yeniden solun içinde var olmaya başlamıştı. Devrimci Kemalizm yeniden keşfedildi...

Türk bayrağı dokunulmaz kılındı. Şimdi, sözde, şimdilik düşmanın elinde olması, kendilerinin eline geçmeyeceği anlamına gelmezdi. Gerçek Türk bayrağının sahipleri devrimcilerdi...

Ülkede gelişen demokrasi açılımı, komünizmin bile rahatça telaffuz edildiği bir süreçte komünist partiler de kurulmaya başlayınca, doğal olarak bu Kürt-Türk cephesinde konumlanmak kaçınılmazdı...

Sonuçta Türkiye devrimci hareketi, yarım kalmış işi başaracak ve devrimi gerçek kılacaktır...

Sanki 1970'li yıllarda yaşanmış MDD (Millî Demokratik Devrim) tartışması hiç olmamış gibiydi. Sol, tarihini bilmeyince her konuyu yeniden tartışmaya ve işine geldiği gibi yorumlamaya devam etmiştir. Bugün de aynı şekilde devam ediliyor...

Bugün de benim seksenli yıllarda yaptığım uyanıklığı yapmaya çalışıyorlar ama pek bir sonuç vermiyor. Çünkü sol, neyi savunduğunu açıkça ortaya koymakla yükümlüdür. Oysa bizimkiler, ulusal bayramlarda en görünür olmak adına medyada ve meydanlarda bayraklarını sallayarak sözde, en keskin biçimde düzenin ve sistemin savunucusu olduklarını ama sistem içindeki tıkanıklıkları aşacaklarını iddia etmeye devam ediyorlar.

Kısaca, reformist bakış açısı içinde oportünist olmaları onları rahatsız etmiyor. Çünkü onlar da siyasal İslam'ın gittiği yoldan iktidara gitme hayali kuruyorlar...

 

Asıl Kurucu Unsur: Düşmanlık!

Asıl Kurucu Unsur: Düşmanlık!

Öyle bir devlet düşünün ki üç saç ayağı üzerine kurulu olsun. Bu üç saç ayağı; düşmanlık, ötekileştirme, güvensizlik ve her fırsatta yok etme anlayışından oluşsun.

Öyle bir devlet düşünün ki ötekileştirilen, yok edilmesi gereken ve güven duyulmayan bireyler, kendilerini yok etmek isteyene karşı hayranlık duysun; varlık sebeplerinin o devletin sınırları içinde yaşamak olduğunu söylesinler ve bir de “Asıl kurucu unsur biziz!” desinler. Elbette asıl kurucu unsur onlar! Çünkü onlar olmasaydı devlet kendisini nasıl tanımlayacaktı? Elbette düşman olmadan devlet olmaz!

Osmanlı Devleti'nin devamı niteliğindeki bir cumhuriyet, padişahını sürgüne göndermiş, onun yerine cumhurbaşkanlığı makamını oturtmuş; halifeliği kaldırmış, yerine Diyanet İşleri Başkanlığını yerleştirmiştir. Sonuçta devlet mekanizması içinde boşluk olmaz; boşalan yerler mutlaka doldurulur. Boşaltılan alanlar yeni makamlarla doldurulmuş ve geçmişten devralınan devlet anlayışıyla, yeni diye sunulan bir cumhuriyet kurulmuştur.

Gel zaman git zaman, kurucusunun doğum gününün tam 100. yılında ülkenin kaderi yeniden değişmiştir. Fötr şapkası ve elindeki bastonuyla kurucu gibi poz veren bir zat ve yardımcıları sahneye çıkmıştır. İşlediği suçu suç olmaktan çıkaran özel bir yasa çıkarmış, bunu da halka onaylatmıştır. 24 Ocak'ta alınan kararların uygulanması için zapturapt altında yeni bir düzen kurulmuş ve bu düzenin kimleri düzdüğü zamanla netleşmiştir. Düzülenler, “Biz alışmayacağız!” diye bağırdıkça devletin en yetkilisi, “Alışacaksınız!” demiş ve bu düzeni topluma kanıksatmıştır.

Resmî bayramlar ilan edilmiş, eski bayramlar kaldırılmıştır. Dinî bayramlar ve resmî devlet bayramları üzerinden devletin işleyişi, tatil günleri ve hatta bazı belediyelerde o günlerde ücretsiz otobüs seferleri düzenlenmesi gibi uygulamalarla yeni devlet anlayışı şekillendirilmiştir. Çünkü yeni diye sunulanların ardında, devletin sorumluluk alanlarını özelleştirme yoluyla devrederek birer rant alanına dönüştürmesi yatmaktadır.

Burası, parası olanın parası kadar konuştuğu; parası kadar sağlık ve güvenlik hizmetlerinden yararlandığı, parası kadar fonlara para yatırabildiği bir alana dönüşmüştür.

Kısacası yeni devlet, ulus devletin yıkıntıları üzerinde, küreselleşme adına rantlaştırılmış bir yapıya dönüştürülmüştür. Parası olan yağmalamış, parası olmayan ise seyretmekle yetinirken homurdanmıştır. Sonuçta parası olanlar, parasızların gecekondular aracılığıyla şehirleri yağmalamasına da zemin hazırlamış; yeni varoşlar, büyük köyler ortaya çıkmıştır.

Ulus devlet, liberalizm aracılığıyla küreselleştirilirken yağmacının eli değişmiş, ama yağma devam etmiştir.

Osmanlı'dan bugüne taşınan en değişmez alanımız yağmadır. Eli bal tutan, parmağıyla balın tadına bakar!

 

Zülfü Livaneli'ye neden bu kadar önem atfediliyor?

 Zülfü Livaneli'ye neden bu kadar önem atfediliyor?

Ömer Zülfü Livaneli'ye neden bu kadar önem atfediliyor? Neden adına müze, belgesel gibi çalışmalar yapılıyor, neden onur konuğu olarak ağırlanıyor ve el üstünde tutuluyor?

Sol tarihimize ne kattı? Ülkenin demokrasi ve düşün dünyasına benim bilmediğim bir etkisi mi oldu? Ayrı bir kulvar mı açtı?

Zamanın ünlüleriyle arkadaş olmak, onlarla birlikte görünmek için her fırsatı kullanan, dostluklar kuran biri, amacı neyse ona mı ulaşmış oldu?

Livaneli ismini ilk kez 12 Eylül öncesinde, Nâzım Hikmet şiirlerinin üzerine nota işleyerek ve bunları kasetlere doldurup piyasaya sürmesiyle duydum. Kulağa hoş gelen, akılda kalan, Nâzım Hikmet'in en rahat okunan şiirleri, o güne kadar yasaklanmış, şairi sorguya uğramış olmasına rağmen, yasağın delinmesiyle yeniden dolaşıma girdi. Bu çok önemliydi ve elbette sahiplenildi.

Livaneli, kendisini Nâzım Hikmet şiirlerinin arkasından müzikle var ediyordu.

12 Eylül süreci, karanlık...

Bu karanlık süreçte yurt dışında kitlesel protestolar düzenleyen, kitlelerle birlikte türküler ve şarkılar söyleyen solcuların popülerliği...

Sonra çok partili süreç, ülkeye gelen sanatçılar...

Cem Karaca'nın dönüşü en çok konuşulan olaylardan biri oldu. El öpmeler falan filan... O, tek başına örgüt olmanın acısını annesiyle birlikte çekti. O acının ve dönüşünün eleştirisi, onu daha dinî yapılara doğru savrulmaya sevk etti. Son yolculuğunu FETÖ'cüler kendi inançlarına uygun olarak gerçekleştireceklerdi.

Cem Karaca'nın sol çevreden uzaklaşması elbette bir boşluk bıraktı.

Yurt dışından gelenlerin gizemleri...

Yunan-Türk dostluğu konusunda Türkiye'deki yeni eğilim ve Dışişleri Bakanı İsmail Cem'in inisiyatifi...

Denizin iki yakası aynı ritimlerle buluştu ve Zülfü Livaneli'nin önünde büyük bir alan açıldı. Geçmiş kaset çalışmalarında Yunanlı sanatçının desteği unutulmuş değildir, ilişkiler vardı, parlatılması gerekliydi.

Siyasete girişi...

Açlık grevlerinde aracı olması...

Mahkemelerde gözlemci olması...

Orhan Pamuk, bu ilişkilerini Nobel Ödülü ile taçlandıracaktı.

Yaşar Kemal neden gerektiği gibi el üstünde tutulmadı? Ona neden hep bir kuşkuyla yaklaşıldı?

Geçmişin Kemal'leri: Orhan, Kemal, Yaşar... Bu üçlü, hak ettikleri itibarı yaşarken gerçek anlamda görmediler. Yaşar Kemal diğerlerine göre daha şanslıydı ve daha uzun yaşadı. Zaman zaman siyasi liderlerin hoşgörüsüne tabi oldu ama devletin sanatçısı olamadı.

Yaşayan bir insanın müzesi neden olur?

Müze, ölü zamanları temsil eder. Yaşayan zamanların beklentisi olmaz.

Zülfü Livaneli ile Tayyip Erdoğan'ın isimleri bir noktada kesişir.

Erdoğan'ın tek başına İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olmasının yolunu açan seçim...

O seçimde adaylardan biri de Zülfü Livaneli'ydi.

Bir müzisyen neden belediye başkanı adayı olur?

Toplum mühendisi mi? Yerel yönetimlerle ilgili deneyimi mi var? Toplumsal belediyecilik konusunda geçmişinde tecrübeleri mi var? Yaşadığı ülkelerde yerel yönetimlerde mi çalıştı?

Belediye başkanları gökten hazır inmez. Siyasi iradelerin tercihiyle, siyasi hareketlerin stratejilerine uygun insanlar seçilir. Kısacası, bu işler bir kadroyla olur. “Ben aldım başkanlığı, sıfırdan yapacağım.” diye bir iddiası olamaz.

Peki, Zülfü Livaneli'yi bir döneminde bir camekân görseli olarak seçenler, hangi zaaflarından yararlanacaklardı?

Sonuçta üç sosyal demokrat (elbette sözde) belediye başkanı bir şehrin yönetimi için aday olmuştu. Onlardan birinin kazanmayacağını, her olasılık hesabı yapan bilir. Kısacası, sosyal demokratlar İstanbul şehrini neden gözden çıkarmıştı? Neden popüler isimlerle seçime girerek var olma yarışına girdiler?

Erdoğan'ı iktidara getiren solcular, ona iktidar yolunda ve siyasi olarak ilerlemesinde dolaylı destek veren stratejiler geliştirdiler. Baykal, Kılıçdaroğlu ve Özel/İmamoğlu, bu çizginin bugün görünen hâlidir.

Zülfü Livaneli, Alevilere şirin gözükmek için sakladığı “Ömer” ismiyle artık görünür olmuştu. Ama sanırım, PR çalışması yapanlar bu öneriyi popüler hâle getirmeden eski popüler ismiyle devam etmesini istemiş olabilirler.

Müzisyen, Türkçenin ses kurallarını hiçe sayan biri olarak bilinirken birdenbire çok iyi bir yazar olmuş, seçkin romanlarıyla gündeme gelmeye başlamıştı.

Aranan müzisyen, aranan yazar olmuş; kitap fuarlarında uzun kuyruklar oluşturan bir yazara dönüşmüştü. Ahmet Ümit mi daha uzun kuyruk oluşturuyor, Zülfü Livaneli mi?

Oyuncak müzesi kurarak bu işten para kazanılacağını gören bir şair, aklına gelen her nesne için müze projeleri üreterek yerel yönetimlerin bütçeleriyle müzeler oluşturulurken, neden Zülfü Livaneli Müzesi fikrini geliştirdi?

Erdoğan iktidarının ilk adımında en önemli desteği dolaylı olarak veren birinin, siyasi alanda olmasa da “sanat” alanında popülerleştirilmesi, kafamda hep bir soru olarak kaldı: Kimin diyeti ödeniyor?

Gazetecilik Suç Değildir, Gazeteciyi Biz Seçeriz!

Gazetecilik Suç Değildir, Gazeteciyi Biz Seçeriz!

Ezberlenmiş her cümle doğru değildir, bazıları gerçekliğini çoktan kaybetmiş, artık hiçbir şey ifade etmiyordur...

“Gazetecilik suç değildir!”

Kim söylüyor ki suçtur...

Eğer suç olmuş olsa yandaş medyada muhalefet medyasından daha fazla gazeteci istihdam edilmezdi...

Mesele gazeteciliğin suç olup olmaması değil, kimin gazeteci sayıldığı ve kimin yaptığı işin suç kabul edildiğidir.

Muhalif olmak suç bu ülkede, kim olduğunun önemi yok, muhalifsen geçmişine filan bakılmaz, etkilediğin çevre iktidarı rahatsız ediyorsa suç oluşturur ve kimse o suçtur, değildir tartışması yapamaz, çünkü anlamı artık yoktur. Hukukta madde ararlar, bulurlar, bulmazlarsa torba yasa gelir meclise, o suç olmayan suç olur...

“Önce tutukla, gözaltına al, sonra ona uygun madde bulunur...”

Bu sözü söyleyen bir İçişleri Bakanıydı...

Dediğini yaptı mı?

Yaptı...

Çünkü mesele yalnızca bir sözün söylenmiş olması değil, o sözün bir yönetme anlayışına dönüşmesidir.

“Hukuk iktidarın elinde fahişedir” demiş biri...

İktidarlar ihtiyaç duyduğunda öngörülmez tepkiler sergilemeyi alışkanlık hâline getirmişse, muhalefeti kanıksama olmuşsa, zamanında tepki verilmeyen her şey geleneksel suç işleme alanı hâline getirilmişse orada her şey ceza aracına dönüşebilir...

Böyle bir düzende hukuk, hak aramanın güvencesi olmaktan çıkar; iktidarın ihtiyaç duyduğunda başvurduğu bir araca dönüşür. Gazetecilik de bu dönüşümün dışında kalamaz.

Ülkemizde gazetecilik suç değildir, çünkü gazeteci kimliğini Cumhurbaşkanı'na bağlı ya da atadığı biri tarafından dağıtılır. Kime gazeteci denileceği, kime indirim yapılacağı, kimin haber yapacağına karar veren güç sahibi olduğu yerde gazetecilik suç olmaz...

Bir ülkede gazetecileri güç sahibi belirleyip, onun belirlediği kimlikler ile gazeteci olunuyorsa orada gazetecilik zaten yoktur. Ülkemizde basın kartı yaşayan tüm gazeteciler yandaştır. Yani devletin bekası için haber yapan, onun iyiliği için gerçekleri gerektiğinde görmeyen, iktidarın sevdiği işleri yani magazin, dedikodu yapan, iktidar tarafından sunulan dosyaları haber yapan her basın emekçisi gazetecidir. Ve gazetecilik yaptığı için yasaklanmaz...

Buradaki ironi de tam olarak bu: Gazetecilik yapmak değil, iktidarın kabul ettiği gazeteci olmak sorun olmaktan çıkar.

Ülkemizde gazetecilik suç değildir...

Ülkemizde muhalif insan olmak suçtur...

Kim muhalif işler yaparsa herhangi bir zamanda hakkında soruşturma açılıp gözaltına alınabilir...

Her gazeteci yandaş değildir, bazıları muhalefet medyasının çalışanıdır... Özgürlük, demokrasi için de olsa bir ülkede muhalif birkaç kişiye gazetecilik hakkı verilir, sınırı aşan yani iktidarın niyetine rağmen haber yapıp ya da yorum yapıyorsa, hatta iktidarın verdiği dosyayı haber yapmamışsa ceza alabilir...

Yani gazeteciliğin sınırları, gerçeğin nerede başlayıp nerede bittiğine göre değil, iktidarın nerede rahatsız olduğuna göre çizilir.

Bugün tüm medyanın ipi iktidarın elindedir. İktidar gerek görürse kayyum atayabilir, gerek görürse kamulaştırır, gerek görürse satışa çıkarıp yandaş birinin almasını isteyebilir... Bunu engelleyecek herhangi bir güç yoktur, her şey yasalara uygundur...

Hafta sonu “Gazetecilik suç değildir!” diyecekler meydanlara çıkacakmış...

Elbette gazetecilik suç değildir; yeter ki kimin gazeteci olduğuna, neyi haber yapacağına ve nerede duracağına karar veren iradeye itiraz edilmesin.

İktidar uygun görürse çıkarlar, basın bültenini okurlar ve dağılırlar...

Sonuçta dünya da biliyor ki ülkemizde gazetecilik yapılmaktadır...

 

Savaş Oyunu Oynamak Zorunludur!

Savaş Oyunu Oynamak Zorunludur!

Geçmişte askerlik zorunluydu. Bugün de zorunlu. Ancak artık parası olandan para almak için zorunlu; parası olmayanlar ise belki de ordunun ihtiyaç duyduğu personeli karşılamak için askerde tutuluyor!

Öyle bir zamandan geçiyoruz ki askerlik zorunlu olmaya devam ediyor. Dünyanın her yerinde savaş ateşleri yakılıyor. Birbirini hiç görmemiş insanlar, birbirlerinin üzerine bombalar yağdırıyor.

Küreselleşme yerel olanı ortadan kaldırdı, kaldırmaya da devam edecek. Sonuçta tüketilen ürünler ortaklaşıyor.

Savaşlar da birbirine benzemeye başladı.

Şehirlerin üzerinde uçan dronlar, patlamalar…

Işıkları hiç sönmeyen şehirlerin bir bölümünde patlamalar, sığınaklar, sirenler…

Evindeki ekranından ışık süzmeleri hâlinde gördüğü şehirlere dron uçuranlar…

Bir düğmeye basarak füze gönderenler…

Artık savaş alanında askere ihtiyaç yok. Günlük işine gider gibi bombalama mesaisi var. O saatlerde insan, çocuğuyla ilgilenir gibi ilgilendiği dronuyla düşman dronlarına karşı mücadele ediyor.

Bir savaş oyunu oynar gibidir. Karşısında ne gerçek bir ölüm vardır ne de gerçek olan herhangi bir şey. Her şey bir simülasyondan ibarettir. Ancak gerçekte artık bir simülasyon odasında değildir; savaşın tarafıdır ve elindeki şey gerçek ölümdür.

Savaş oyunu oynamak zorunludur!

Geçmişte köylere davulcular gelir, savaşın başladığını ya da seferberlik ilan edildiğini duyururdu. Gençler askere alınırdı. Köylerinden ilk kez çıkan bu gençler şehirler görür, daha doğrusu başka hayatların içinden geçerlerdi. Kendileri dışında insanların da var olduğunu; kendileri gibi konuşmayan, farklı şiveler ve diller kullanan insanların bulunduğu gerçeğini ilk kez o zaman fark ederlerdi.

Bir kader birliği içinde, birlikte ölüme gider; birbirlerine yardım eder, omuz omuza vermenin ne anlama geldiğini cephede öğrenirlerdi.

Başlarının üzerinden geçen vızıltının bir sivrisineğe ya da arıya ait olmadığını, yanlarında ölen arkadaşlarını görünce anlarlardı. O vızıltı kurşun sesiydi. Uzaktan gelen top mermilerinin yeri sarsan patlamalarıydı.

Savaş biter, köylerine dönerlerdi.

Köyde gençlerin sayısı azalmıştır.

Geriye kalanlarla askerlik ve savaş anıları anlatılırdı. En çok da karavanda pişen yemekler…

Köyün dışındaki hayatın ne olduğunu onlara savaş göstermişti. Çölde nasıl yürüneceğini, susuz kalmanın ne demek olduğunu orada öğrenmişlerdi. Bitlerle yaşamanın ne anlama geldiğini zaten köyden biliyorlardı; dayanıklıydılar. Ancak daha önce hiç görmedikleri coğrafyaların hava koşullarına uyum sağlamak kolay değildi.

Eskiden askere birlikte gidilir, askere giden herkese Mehmetçik denirdi.

Bugün ise herkes askere kendi başına gidiyor. Giden, adıyla anılıyor. Çünkü parası olanla olmayanın adı eşit mi olacaktır?

Evinde savaş oyunlarını en iyi oynayan, yüksek skorlar elde eden; seçilmiş, bencil, arkadaşlık ilişkileri kuramamış, yalnızca oyunlar aracılığıyla sosyalleşen insanların savaşına doğru evrildik.

Duygu yok, acıma yok, ölüm yok…

İçinde bulunduğu anı yaşamak yerine kendisine sorulan sorulara yanıt vermek yerine cep telefonuna bakan bir gençlik…

Onların savaşı başladı.

Bireylerin savaşı…

Parasını verenler için ölüm kusanlar…

Bundan hiç rahatsızlık duymayan bencil insanların savaşı…

Çünkü attıkları bombaların düştüğü yerdeki yaşamı görmeyeceklerdir. Orada yaşayanlar bunu hak etmiştir; başlarına gelenler müstahaktır onlara göre.

İşlerini yapar, gönül rahatlığıyla mesai dışındaki yaşamlarına devam ederler. Oyun oynayarak!

Bugün savaş baronları, tetiğe basacak elemanlarını en yüksek skorları elde eden oyuncular arasından seçiyorlar.

Kendisini işine verecek, savaşacak bu gönüllü savaş tetikçilerinin bulunduğu yeni bir savaş sürecine girdik.

Bu askerlere Mehmetçik denmez. Onlara başka bir isim bulunmalıdır.

 

Düşmanım Ol ki İktidarım Sürsün

Düşmanım Ol ki İktidarım Sürsün

Erdoğan, kendisine karşı nefret duygusundan haberdar elbette. Bu kadar çok nefretin kendi ismi üzerinde toplanmasını siyasi bir kazanca dönüştürdü. Her nefret, karşı nefret duygusunu besler ve bu beslenen duyguları yönetirsen siyasi bir harekete dönüşür... Tarih bunun örnekleriyle doludur.

Düşman olmayınca devletin varlığı tartışmalıdır. Düşman olmayınca devlet neden vardır? Bir düzen için, adalet için, istikrar için... Bunların hepsi güzel cümlelerdir, çünkü devletin varlık sebebi aslında baskıdır. Biçimlendirmektir, yeniden standartlar belirlemektir... Zaman, her zaman standartları değiştirmiştir.

Gelişimsiz, durağan bir toplum olmaz!

Devletin yasaları durağandır. Durağan olduğu için kısa sürede engel olur. Bundan dolayı devletin yasaları sürekli olarak değişir, çünkü gelişimin önünde engel olanların ortadan kaldırılması gerekir. Peki, bu engeller kime göre?

Seküler kesimlerde kendisine, inancına ve yaşam biçimine karşı duyulan düşmanlığı bir silaha dönüştürdü. Bu öyle bir silah ki esnek, muhalefetini yok eden ya da parçalayan sihirli bir değnek işlevi gördü...

“Bütün yollar Roma'ya çıkar.” Ya da günümüz deyimiyle, “Osmanlı'da oyun bitmez.” Çünkü Roma öyle bir devlet organizasyonu yaratmış ki kendisi yok olsa dahi yöntemleri ve mücadele biçimleriyle devletlerin ruhunda hep yaşamıştır...

Bugün devletimiz de Roma devlet anlayışına uygun örgütlenmiştir...

İnsanları iki şey belirler: yedikleri (tükettikleri) ve toplumsal çevreleri (siyasi atmosfer)!

Bugünün zamanının ruhu, Erdoğan'ın yolunu açmakla kalmadı, ona benzer liderlerin de önünü açtı, çünkü tüketimimiz küreselleşmiş oldu!

Küreselleşen insanın yereli kalmaz!

Roma siyasetçilerinin insanlığa armağanı olan kulisler, ayak oyunları, insanların çıkarlarına göre yönlendirilmesi, kaprisleri, egoları, hayalleri... Hepsi bir potada eritildi...

Düşmanlık, düşmanlığı yaratır...

Nefret söylemleri, yeni nefret söylemlerini besler ve büyütür...

Sihirli değnek ortadadır...

Tüm liderlerin elinde devletin değneği, bir de onların değişmez koltuk hırsları vardır. Elde ettikleri gücü kaybetmemek için aklın almayacağı şeyleri yaparlar. İnsan bazen koltuğa o kadar alışır ki ayakta durmak zorlaşsa da kalkmayı aklından geçirmez...

İnsan için beyin hep gençtir. Yaşlanan insan, hâlâ akıcı ve etkili konuştuğunu düşünür, gençlerle yarışır. Kendisine övgü bile çıkarır; kendisini aynada görmez, göremez! İnsan için vücudunun iflasını ne yazık ki beyin henüz kabul etmez. Kabul ettiği an, zaten kısa sürede Doğa Ana görevini yapacak ve insanı toprakla sırlayacaktır...

Bugün liderler neden koltukta çok uzun süre oturuyor?

Çünkü o koltuk, onlara süper güç olma ayrıcalığı veriyor...

Bir koltuk!

İnsanlık tarihi ne koltuklar gördü, geçirdi...

Yaşadığımız çağın atmosferi bakalım ne zaman değişecek?

 

Cadılar Hep Var, Sadece Mahkeme Değişiyor

Cadılar Hep Var, Sadece Mahkeme Değişiyor

İhanet Yıllarında Yaşamak — Tiyatro Pera

Tarih tekerrürden mi ibaret? Mekân değişiyor, özneler değişiyor, biçimler değişiyor ama içerik hep aynı mı kalacak? İnsanlık, tarihe bakıp hiç mi ders almıyor?

Tarih, zamanın içinde bir yolculuktur; geçmişten bugüne, bugünden geleceğe uzanan bir bakışın ifadesidir. Zamanı geri döndürmek, yaşanmışlıkları değiştirmek mümkün değildir. Ancak yaşananların algılanışı ve anlatılışı, kişiden kişiye, durulan noktaya ve bakılan açıya göre değişir.

Sanat ise tarihçinin bakamadığı, hatta kimi zaman bakmaya cüret edemediği noktalara yönelir. Olayları iç içe geçirir, yeniden yaratır, yorumlar; geçmişle bugünü buluşturarak geleceğe mesaj gönderir…

Nesrin Kazankaya imzasını taşıyan Tiyatro Pera, İhanet Yıllarında Yaşamak oyunuyla yeni mekânında seyircisine merhaba dedi. Artık yerleşik bir salonları var. Sıcak atmosferi ve turuncu sandalyeleriyle seyirciyi karşılayan bu yeni mekân, tiyatronun anlatı dünyasına da samimi bir çerçeve sunuyor.

Tiyatro Pera'nın farklı zamanlarda sahneye taşıdığı oyunların ortak bir noktası var: İnsana dokunan öyküler… Toplumsal olayların bireyde bıraktığı izler, bireysel gibi görünen yaşanmışlıkların toplumsal kökenlerine uzanan yolculuklar… İhanet Yıllarında Yaşamak da bu çizginin bir devamı.

Öncelikle sahne tasarımından başlayayım. Üç ayrı kürsü işlevi gören yükseltiler, daha ilk bakışta bir mahkeme atmosferi yaratıyor. Seyircinin bakışına göre sağda bir mikrofon, karşı tarafta ise üzerinde mikrofon bulunan bir masa yer alıyor. Ortadaki kürsü diğerlerinden daha yüksek konumlandırılmış; burada da bir masa ve mikrofon bulunuyor. Bu yerleşim, sahnedeki güç ilişkilerine ilişkin ilk ipuçlarını veriyor.

Başlangıçta üç ayrı noktaya yönelen ışık, oyun ilerledikçe anlatının akışına göre seyircinin dikkatini yönlendiriyor. Işık kullanımının bu açıdan başarılı olduğunu düşünüyorum. 

Müzik ve ses kullanımı da oyunun atmosferini kuran önemli unsurlardan biri. 1950’li yıllar Amerikan ruhuna uygun İngilizce caz şarkıların söylenmesi ve 1692 yılı Salem’den yükselen ilahi şarkılar,  ses dünyasının özenle oluşturulduğunu gösteriyor. Müzik, yalnızca sahneler arasındaki boşlukları doldurmuyor; zamanın akışını, olaylar arasındaki bağlantıları ve birbirlerine yapılan göndermeleri seyirciyi yormadan, doğal bir biçimde aktarıyor.

Mahkeme salonundaki sorgulamalar ve sanıkla kurulan diyaloglar da etkili bir atmosfer yaratıyor. Gazetecilerin tepkileri, mikrofonlardan yükselen sesler ve sahnedeki ses düzeni, seyirciyi adeta mahkeme salonunun içine taşıyor. Böylece izleyici, olup bitenleri yalnızca dışarıdan seyretmiyor; kendisini o yargılama sürecinin bir parçası gibi hissediyor.

Oyunun asıl gücü, tarihsel olaylar arasında kurduğu paralellikte ortaya çıkıyor. 17. yüzyıldaki Salem cadı avı ile 1950'li yıllarda Amerikan Karşıtı Faaliyetleri Araştırma Komitesi (HUAC) önünde yaşananlar, farklı dönemlerde benzer korku ve baskı mekanizmalarının nasıl işlediğini gösteriyor. Bir tarafta dinî inançların arkasına sığınılarak yürütülen suçlamalar, diğer tarafta siyasal kuşku ve ideolojik baskı altında hedef hâline getirilen insanlar…

Her iki dönemde de korku, insanları denetim altına almanın ve topluma yön vermenin bir aracına dönüşüyor. Amerikan aydınlarının hedef alınması ve sindirilmesi, Salem'deki cadı avıyla aynı düşünsel zeminde buluşuyor. Böylece “cadı avı” kavramı, geçmişte yaşanmış belirli bir olayın adı olmaktan çıkarak farklı dönemlerde yeniden üretilen baskının, korkunun ve düşünceyi denetleme arzusunun simgesine dönüşüyor.

Oyundaki imgeler soyut değil; tarihsel gerçekliklerle doğrudan ilişkili. Arthur Miller'ın 1950'li yıllarda sorgulanması ve bu sürecin arka planı, anlatının önemli dayanaklarından birini oluşturuyor. Marilyn Monroe ile evliliğinin de Miller'ın kamuoyundaki görünürlüğünü etkilediği düşünülebilir. Ancak oyunun asıl meselesi, tek bir kişinin neden hedef alındığından çok, bir insanın hangi koşullarda şüpheli ve suçlu ilan edilebildiği.

Resmî tarih, çoğu zaman gücü elinde bulunduranların bakış açısından yazılır. Oysa bu oyunda olaylara yalnızca iktidarın penceresinden bakmıyoruz; yargılananların, suçlananların ve yaşananların doğrudan muhataplarının gözünden de bakıyoruz. Arthur Miller'ın yaşadıklarıyla Salem'de cadı olmakla suçlananların deneyimleri arasında kurulan bağ, tarihin farklı dönemlerinde benzer mekanizmaların nasıl işleyebildiğini görünür kılıyor.

Salem'de kız çocuklarının ormandaki oyunlarıyla başlayan süreç, nasıl olup da bir cadı avına dönüşüyor? Olayların içinde yer alan kişilerin kendi amaçları doğrultusunda suçlamaları yönlendirmeleri, korkuyu büyütmeleri ve bütün bir kasabayı bu sürecin içine çekmeleri, oyunun dikkat çekici yönlerinden biri. Kişisel hesaplaşmalar, arzular ve çıkarlar, zamanla toplumsal bir yargılama mekanizmasına dönüşüyor.

Ormanda yakalanan kızlardan birinin evli bir erkekle yaşanan cinsel ilişki, o erkeğin eşinin ölümünü isteme ve hatta mezarının üzerinde dans etme hayali… Bütün bu ayrıntılar, cadı avının ardındaki kişisel histeriyi, öç almayı açığa çıkarıyor. Böylece kamusal alanda dinî ve ahlaki gerekçelerle yürütülen suçlamaların gerisinde, son derece insani ama yıkıcı arzuların ve hesaplaşmaların da bulunabileceğini görüyoruz.

Burada din, yalnızca bir inanç alanı olarak değil, sorgulanamaz hükümler üzerinden insanların yaşamlarını belirleyen bir güç olarak karşımıza çıkıyor. Gücün din ve devlet etrafında örgütlendiği bu düzende, değişmez olduğu ileri sürülen kurallar, değişen koşullar/zaman içinde birer baskı aracına dönüşebiliyor. Korku yoluyla toplumları yönlendirmek; insanları çaresiz bırakmak, itaate ve biate zorlamak, nihayetinde güç sahiplerinin şiddeti ve cinayetlerin önünü açabiliyor.

İki dönemin yargılama süreçlerinde de gerçekleri ortaya çıkarmak yerine sahte kanıtların ve düzmece ifadelerin esas alınması, masum insanların cezalandırılmasıyla sonuçlanıyor. Mahkeme, adaletin tecelli etmesi gereken bir yer olmaktan çıkıp önceden oluşturulmuş yargıların onaylandığı bir mekanizmaya dönüşüyor. Hedef bellidir, o hedefe giden her yol mubahtır.

Oyunun tarihsel dönemler arasında kurduğu bu bağ, bizi yalnızca geçmişte yaşananlarla değil, adaletin, iktidarın ve bireyin konumuyla da yüzleştiriyor.

Nesrin Kazankaya, yönetmen olarak popüler isimler yerine genç, tiyatroya gönül vermiş oyuncularla çalışmayı tercih ediyor. Üstelik oyunda her oyuncu birden fazla karaktere hayat veriyor. Bu durum, oyuncuların farklı karakterler arasındaki geçişleri nasıl kurduklarını, seslerini ve beden dillerini nasıl dönüştürdüklerini görmemize olanak tanıyor.

Barış Yalçınsoy'u Arthur Miller'ın yanı sıra Rahip Parris, Yargıç Danforth ve başkan rollerinde izliyoruz. Arthur Miller rolünde daha fazla öne çıktığını düşünüyorum. Diğer rollerinde ise ses tonunu ve beden dilini değiştirerek birbirinden farklı kişilikler yaratması gerçekten etkileyici.

Oğuz İşçi, Elia Kazan rolünde özgüvenini kaybeden, teslim olan, muhbirliğe yönelen bir insanın çaresizliğini başarıyla yansıtıyor. Kendi çaresizliğine bir açıklama getirmeye çalışırken giderek yalnızlaşması, buna rağmen sistemin çarkları içinde yer alan şirketlerde kendine iş bulabilmesi, karakterin çelişkilerini görünür kılıyor. Arthur Miller'ı yargılarken ona karşı hissettiklerini yansıtması da performansının başarılı yanlarından biri.

Bahar Karaoğlu, Marilyn Monroe rolüyle oyunun ilk bölümünde öne çıkarken Salem kasabasında Elizabeth Proctor karakteriyle bambaşka bir çizgiye geçiyor. İki karakter arasındaki farklılığı başarıyla ortaya koyduğunu düşünüyorum.

Kaan Kurtoğlu'nun rahip rolünde daha fazla öne çıktığı kanaatindeyim. Gökçe Burcu Zümrüt ise caz solisti olarak muhteşemdi.

Seval İnan, Abigail Williams rolüyle dikkat çekiyor. Karakterin ihtirasını, cüretkâr tavrını ve kendine güvenen hâlini; diğer kız çocuklarını yönlendirme biçimini başarılı bir şekilde sahneye taşıyor. Üzerine düşen rolün hakkını veriyor.

Oyunda liseli genç yetenekler de var. Esel İsrafilova, Rozita Almozlino, Zeynep Su Polat ve Selin Gümüşkaya'yı ayrı ayrı ayakta alkışladım. Genç oyuncuların karakterlerini içselleştirmeleri, sahnedeki duruşları ve oyunun bütününe sağladıkları katkı beni etkiledi. Performanslarında yalnızca ezberlenmiş bir metni seslendiren oyuncular görmüyoruz; canlandırdıkları karakterleri ve oyunun meselesini kavramış, sahnede yaşayan gençler izliyoruz. Ortaya koydukları performansın, usta oyuncuların da takdirini kazanabilecek nitelikte olduğunu düşünüyorum.

Tüm oyucuların sahne içindeki hareketleri, sahneye giriş ve çıkışları, her biri ince ince hesaplanmış, oyunu daha akıcı, daha görünür kılıyor.

Oyun, zaman zaman iki dilli bir anlatıma bürünüyor; duygular kimi anlarda İngilizce ifade ediliyor. Bu tercih, oyunun dönem atmosferini ve anlatım biçimini destekleyen unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Nesrin Kazankaya oyunu yazmış, düzenlemiş, çevirmiş ve yönetmiş. Geçmişe bakarken çağımıza ilişkin de çok şey söylüyor. Tarihin farklı dönemlerinde karşımıza çıkan korku, baskı, ihanet ve itaat mekanizmalarını sahneye taşıyarak seyirciyi bunlar üzerine düşünmeye davet ediyor. Bu bütünün oluşmasında Şafak Eruyar'ın emeğini de göz ardı etmemek gerekiyor.

İhanet Yıllarında Yaşamak, tiyatronun bütün unsurlarının bir araya geldiğinde nasıl güçlü bir anlatı oluşturabileceğini gösteren bir oyun. Oyuncuların birden fazla rolü üstlenmesi, sesin ve beden dilinin etkili kullanımı, müzik, ışık ve sahne düzeni bu anlatıyı destekliyor. Özellikle genç oyuncuların oyunun meselesini içselleştirerek sahneye taşımaları ayrıca değerli.

Olanağı olanların bu oyunu mutlaka izlemesini öneririm. Çünkü sahnede yalnızca bir hikâye anlatılmıyor; geçmişle bugün arasında bağ kuran, insanı ve toplumu sorgulamaya çağıran bir tiyatro deneyimi sunuluyor.

İsmail Cem Özkan

İhanet Yıllarında Yaşamak

Yazan, düzenleyen, çeviren ve yöneten: Nesrin Kazankaya

Dramaturgi: Şafak Eruyar

Dekor ve kostüm: Adnan Berke Şenyüz

Işık: Kemal Edis

Hareket düzeni: Melisa Pelit Demirci

Oyuncular: Barış Yalçınsoy, Oğuz İşçi, Bahar Karaoğlu, Gökçe Burcu Zümrüt, Kaan Kurtoğlu, Seval İnan, Esel İsrafilova, Rozita Almozlino, Zeynep Su Polat, Selin Gümüşkaya

Herkes Biliyor, Kimse Bilmiyor!

Herkes Biliyor, Kimse Bilmiyor!

10 Ekim 2015 sabahı, saat 10.04 civarında telefonum acı acı çaldı… “Yaşıyor musun?” diye bir ses geldi telefonun ucundan… “Evet,” dedim. “Ne oldu?” “Aç televizyonu,” dedi.

O anda dondum kaldım. Gitmediğim bir eylemde kendi ölüm haberimi alacağımı düşünmemiştim… Ölümle yaşam arasında, insan etinin havada dalgalandığı, insanların birbirlerinin üzerine düştüğü o anı düşününce donup kalmıştım. Durdum, gözlerim pınar oldu. Çekildim içime, acım öfkeme sarıldı.

Ne olmuştu? 33 canı alanlar, bu sefer daha büyük can almışlardı…

Canım dostum Özcan Yaman, “Seni birine benzettim,” dedi. “O yüzden kalbim durarak seni aradım,” demişti…

Kalbi duran bir dostum vardı, o kanların içinde kayda alıyordu… Onun acı, telaş, korku, öfke ve çaresizlik yüklü sesiyle başlamıştı günüm…

O gün neden gitmemiştim, aslında biliyordum ama nedensiz kalmıştım…

Ölenlerin isimleri açıklandıkça, Malatya’da afişlerimi her eylemde bastırıp meydanda taşıyan gençler vardı. Çocuklar vardı. Yoldaşların isimleri tek tek geçiyordu…

Ne güzel insanlar vardı ölenler arasında, hepsi 33 güzel genç gibi, Ankara’da kanatlanmışlardı…

Siyasi İslami örgüt, ülke kurulduğu günden bu yana düşman olarak bizi gören “Komünizme Karşı Mücadele Dernekleri” üyesi İslamcılar, bizi bu sefer canlı bombası ile öldürmüştü…

Hepimiz bir turna olduk, göğe yükseldik, ateşten semah durduk!

Ateşe dönmüştü en yakınlarımız…

Ekranlar parçalanmış dövizleri gösteriyordu, altına cansız bedenler…

Devletin düşmanlaştırdığı, ötekileştirdiği Kürtler, Aleviler, komünistler ve devrimciler, Ankara Garı’nın arkasındaki toplanma alanında canlı bombayla hedef alınmıştı. Patlama, en fazla insanı öldürecek biçimde gerçekleştirilmişti…

Hasan Sabbah’ın fedaileri biçim değiştirmiş, içeriği değişmiş, hedefi değiştirerek binlerce yıl sonra Ankara Garı’nın arkasında ortaya çıkmıştı.

Katili hepimiz biliyoruz, hepimiz biliyoruz katili yaratan sistemin o katilleri korumaya, kollamaya, katliamın üstünü kapatmaya bugün de devam ediyor…

Ölenlerin yakınlarının üzerine gaz sıkan bir güvenlik anlayışı vardı o gün Ankara Garı’nın arkasında… Saldırı sadece siyasi İslam eli ile değil, patlama sonrası yaşanan ölümlerin sorumluları da bugün hâlâ koruma perdesinin arkasında, olayın gerçek boyutunu göstermemek için uğraşıyorlar…

Katili hepimiz biliyoruz. Katilleri yaratan sistemi, onları koruyanları, katliamın üstünü örtenleri de biliyoruz. Ama söz konusu hesap vermek olduğunda, herkes susuyor, herkes bilmiyor!

O gün serçeler havalandı meydanda. Bugün o serçelerin kanat sesleri, çığlıkları dostlarımın sesine karışarak hâlâ kulağımda, yüreğimde yaşamaya devam ediyor…

 

Halk Finansmanlı Örnek İnsan Projesi

Halk Finansmanlı Örnek İnsan Projesi

AKP, örnek Müslüman kadın olarak yetiştirdiği kişi hakkında, ‘fon dolandırıcısı’ iddiası üzerine ne yaptı dersiniz?

Partiden uzaklaştırma?

Hakkında ceza davası açılması mı?

Dosyayı zamanaşımına bırakacak sözde ifade almaları mı?

Bir dönem gözden uzak tutup unutulmasını sağlamak mı?

Peki, bu örnek insan nasıl örnek oldu?

Bir dönem başörtüsü davası vardı. Türbanlı kadın öğrencilerin okuma hakkı, elinden sözde “laik”, özde Kemalist seküler yaşamı benimsemiş, kafalarındaki örümcek ağları ile yeni örümcek ağlarının oluşumuna katkı sunan bir tepki üzerine kuruldu.

Bir şeyin reddi aynı zamanda savunulmasıdır.

Sert karşılık, sert direnç ve sert karşı cepheyi oluşturur.

12 Eylül darbesini yapan Kemalist anlayış, ulus devletinin yıkılışını kendi elleriyle gerçekleştirdi ve siyasi ılımlı İslam projesini ülkemizde hayata geçirdi.

Ilımlı İslam'ın iktidara gelmesinin ancak ters tepkiler ile olacağı biliniyordu.

Bir sembol seçildi.

Türban.

Türban üzerinden siyasi İslam örgütlendi.

Kemalistler olmasaydı bu örgütlenme gerçekleşmeyecekti.

Önce okullarda türbanı yasak kıldılar.

Kemalist dünya görüşü, “devletten” gelen emri kutsal gördü, katı kuralları ile okullarda uyguladı. Çünkü tekkeler ve tarikatlar yasasında yaşananların burada da yaşanacağını kabul ettiler . Zor ile bastır, yok et, devletin denetiminde yeni bir düzen oluştur...

Tekke ve tarikat yasakları sadece Alevileri yok etti, diğerinin üzerine Diyanet İşleri Başkanlığı şemsiyesi çekildi...

Siyasi İslam ülkemizde hep devletin şemsiyesi altında kollandı, gerek olduğunda güçlendirildi.

“Komünizm ile Mücadele Dernekleri” siyasi İslam'ın örgütlenme alanı olmuştur. Dinsizliğe karşı dincileri örgütle!

Onlara iktidar yolu daha önce açılmış, kısa sürmüştü ama artık Yeşil Kuşak Doktrini içinde bizde de bir ılımlı İslam iktidarı hedefleniyordu. Yolu türban ile açıldı...

Kemalistler olmasaydı onlar asla iktidar olamazdı.

Çünkü yasaklar, yalnızca yasaklananı ortadan kaldırmaz; bazen onun etrafında yeni bir kimlik, yeni bir mücadele alanı ve yeni bir siyasi güç de yaratır.

Onlar mitingler yaptılar. Cumhuriyet mitingleri, siyasi İslam'ı kesin iktidar koltuğuna taşıyacak yoluydu, yapıldı!

Bazı “tedirgin”, “rahatsız” Kemalist kalıntısı vardı, onları da Ergenekon davası ile uysallaştırdılar...

İstanbul Büyükşehir Belediyesini alan “Türkiye'yi alır!”

Büyükşehir seçiminde solcuları parçaladılar. Her parti kendi adayı ile girdi ve Erdoğan iktidara adımını attı...

Parmağında tek yüzüğü, kaçak yapılmış bir binada ev sahibi diye tanıtıldı.

Propaganda yeni bir insanı yarattı.

İşte halkın kaynaklarıyla yürütülen bu sürecin bir başka boyutu da yeni bir insanın, yeni bir siyasetçinin ve yeni bir başarı hikâyesinin inşa edilmesiydi.

O da “örnek insanını” belediye bütçesi ile yarattı.

“Burada” okuyamayanı Amerika'ya gönderdi.

Okuttu belediye bursu ile...

Burs dediğimiz şey bizim paramız aslında. Bizden alıp Amerika'da o kişinin yaşaması sağlandı... Seküler yaşamı benimseyenlerin parası ile “örnek” insan yaratıldı...

O orada okudu...

Geldi...

Burada da artık özgür olan okulların kapısından geçip mesleğinde adım atarken, siyasetin camekânından da el sallamaya başladı...

Erdoğan için örnek insandı.

Sevmiştir mutlaka.

Örnek siyasetçiydi...

Devletin bir zaman yasak konulmuş koridorlarında artık yöneticiydi.

Yasaklayanlar o koridorlardan uzaklaştırıldı, yeni kadrolar yerleşti.

Sorunsuz örnek bir insan, “yeni” devleti yarattı...

Yeni insanların tek lideri vardı...

Tek sembolü vardı. Başparmağın avuç içine alınıp dört parmaklı bir sembol...

Heykeli yapıldı...

Meydanlarda heykeller, liderin isimleri her yere kondu...

Üniversite ismi, üniversitelerin yerleşim yerlerinde isimler, şehirlerin caddeleri, sokaklarında isimler hep yaşayan siyasilerin isimleri ile doldu...

Okul isimleri siyasilerin isimleri, siyasi yasaklarda bu isimlerin üzeri kapanmadı, çünkü devletin okulu aynı zamanda propaganda yasağı olacak değildi ya!

Ilımlı İslam iktidarı sistemi değiştirdi, çünkü tek adamın yetkisi tek kişide somutlaşması gerekliydi...

Sözde Bakanlar Kurulu öncelikle ortadan kalktı. Meclis dışından bakanlar atandı. Bu sayede Meclis içinde olmayan bakanlar Meclis kapısına uğramadı, onlara soru soranların soruları yanıtsız kaldı ya da basın bülteni ile geçiştirildi...

Siyasi gücün tek elde toplandığı bu düzende, hesap sorma mekanizmalarının ne kadar işlediği de ayrı bir mesele hâline geldi.

Ekonomik kriz, birilerine fırsat oldu...

Enflasyon bir silaha dönüştürüldü...

Borsa kapitalizmin olmazsa olmazıdır.

Borsada emek harcanmadan, kaynağı belli olmayan sıcak paralar hareket etti.

Sonunda şişti...

Bu işten saadet zinciri yaratılacağı bulundu.

Geçmişin saadet zinciri tecrübesi olanlar “büyük” insanlar oldu.

Ve geldik, örnek insanın, eşinin ve çevresinin “fon vurgunu” adı verilen olaya takıldığı noktaya...

Örnek insan, yetiştirildiği kültüre göre hamle yaptı. Yakalanınca “vicdanı” ortaya çıktı, kazancın bir bölümünü iade etti.

Dosya kapanacak mı?

Elbette kapanacak, çünkü iktidar hesap sormak yerine kendisinden olanı koruma üzerine kurmuş bir düşünce yapısına sahiptir. Her türlü olay olur, “kol kırılır ve yen içeride” kalır...

Halkın parasıyla eğitim, halkın kaynaklarıyla siyaset, halkın ödediği bedelle kurulan bir itibar... Sonra bir sorun ortaya çıktığında vicdanın devreye girmesi ve paranın bir bölümünün iade edilmesi.

Peki, bu bir hesap verme midir, yoksa örnek insan projesinin itibarını kurtarma çabası mı?

Halkın parasını kullanarak örnek insan yetiştirmek kolay. Asıl mesele, o örnek insanın hesap vermesi gerektiğinde kimin örneği olduğunun ortaya çıkmasıdır.

Halk Finansmanlı Örnek İnsan Projesi'nin en ironik yanı da budur: Faturayı halk öder, başarı hikâyesini iktidar yazar; hesap sorulacağı zaman ise herkes susar.